Jak objąć ubezpieczeniem członka rodziny?

W polskim systemie prawnym istnieje możliwość dołączenia osoby fizycznej zamieszkującej w Polsce, która nie posiada żadnego tytułu do ubezpieczenia zdrowotnego, do ubezpieczenia zdrowotnego członka jej rodziny.

Reguluje to ustawa z dnia 27.08.2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2025 r. poz. 1461) ale i ustawa z dnia 13.10.1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2026 r. poz. 199).

Objęcie ubezpieczeniem zdrowotnym członka rodziny umożliwia jemu korzystanie ze wszystkich świadczeń zawartych w ubezpieczeniu zdrowotnym (publiczna służba zdrowia).

Ubezpieczenie zdrowotne w Polsce obejmuje przede wszystkim:

• podstawową opiekę zdrowotną – wizyty u lekarza rodzinnego i specjalistów świadczących pracę w publicznych szpitalach,
• badania diagnostyczne zlecone przez lekarza,
• leczenie szpitalne – operacje, zabiegi, wyżywienie realizowane w publicznych szpitalach,
• konsultacje lekarzy specjalistów oraz powiązane z nimi zabiegi,
• ratownictwo medyczne,
• rehabilitację leczniczą,
• niektóre leki i wyroby medyczne, sprzęt rehabilitacyjny.

Każda osoba fizyczna podlegająca w Polsce obowiązkowo ubezpieczeniu zdrowotnemu lub która przystąpiła do niego dobrowolnie, może zgłosić do tego ubezpieczenia członka swojej rodziny.

Zgłoszenie członka rodziny do ubezpieczenia zdrowotnego jest darmowe i w żaden sposób nie wpływa na rozliczanie składek ZUS ubezpieczonego (np. pracownika) lub płatnika składek np. przedsiębiorcy.

Jak należy rozumieć członka rodziny na gruncie zgłoszenia do ubezpieczenia zdrowotnego? Oto, których członków rodziny można zgłosić do ubezpieczenia zdrowotnego:

• 01 – małżonek
• 11 – dziecko własne, przysposobione lub dziecko małżonka
• 21 – wnuk albo dziecko obce,
• 30 – matka
• 31 – ojciec
• 32 – macocha
• 33 – ojczym
• 40 – babka
• 41 – dziadek
• 50 – osoby przysposabiające osobę ubezpieczoną
• 60 – inni wstępni (np. pradziadkowie) we wspólnym gospodarstwie domowym.

Numerki obok nazwy członka rodziny to kody stopnia pokrewieństwa, których należy użyć w formularzu ZCNA. O tym poniżej.

Dopisać do ubezpieczenia zdrowotnego można wyłącznie członka rodziny, który nie posiada żadnego innego tytułu do ubezpieczenia zdrowotnego. Nie można zgłosić do ubezpieczenia zdrowotnego osoby, która posiada jakikolwiek tytuł do ubezpieczenia zdrowotnego np.:

• etat,
• zlecenie,
• kontrakt menedżerski,
• jednoosobowa działalność gospodarcza,
• działalność prowadzona, jako wspólnik spółki jawnej, cywilnej, partnerskiej, jednoosobowej z o.o., komandytowej,
• renta, emerytura,
• bezrobotny zarejestrowany w urzędzie pracy,
• student, praktykant (tylko, gdy rodzice nie mogą dokonać zgłoszenia do ubezpieczenia zdrowotnego pod swoje ubezpieczenie zdrowotne),
• osoby fizyczna przebywające na różnego rodzaju zasiłkach,
• osoba fizyczna już zgłoszona (podczepiona) pod ubezpieczenie zdrowotnego członka rodziny,
• dobrowolne ubezpieczenie zdrowotne,
• pozostałe tytuły do ubezpieczenia zdrowotnego.

W praktyce najczęściej do ubezpieczenia zdrowotnego zostają zgłoszeni małżonkowie pozostający bez pracy i niezgłoszeni do urzędu pracy, osoby fizyczne posiadające tylko umowę o dzieło, dzieci do ukończenia 18 roku życia, nie dłużej niż do ukończenia 26 roku życia – jeżeli nadal się kształcą – oraz bez ograniczenia wieku w przypadku dzieci niepełnosprawnych.

Za członka rodziny nie uważa się natomiast partnerów (konkubentów), nawet jeżeli wspólnie prowadzą gospodarstwo domowe czy wychowują dzieci.

Aby dopisać członka rodziny do ubezpieczenia zdrowotnego, należy złożyć do ZUS za pomocą PUE ZUS, programu Płatnik (lub innego programu kadrowego umożliwiającego wysyłkę dokumentu do ZUS) formularz ZUS ZCNA.

Na formularzu ZUS ZCNA wpisuje się obowiązkowo takie dane jak:

• datę, od kiedy osoba zgłaszana ma podlegać pod ubezpieczenie zdrowotne,
• imię i nazwisko osoby zgłaszanej, jej numer PESEL oraz datę urodzenia,
• kod stopnia pokrewieństwa,
• kod stopnia niepełnosprawności osoby zgłaszanej (jeżeli posiada),
• informacje czy osoba zgłaszana mieszka z ubezpieczonym, (jeżeli nie należy podać adres zamieszkania osoby zgłaszanej).

W każdym formularzu ZCNA należy zaznaczyć czy dokonuje się zgłoszenia członka rodziny do ubezpieczenia zdrowotnego, czy dokonuje się jego wyrejestrowania z tegoż ubezpieczenia.

Nie ma limitów, ile członków rodziny ubezpieczony może zgłosić do ubezpieczenia zdrowotnego.

Zgłoszenia członka rodziny do ubezpieczenia zdrowotnego (podpięcia członka rodziny pod własne ubezpieczenie zdrowotne) dokonuje:

• przedsiębiorca prowadzący działalność gospodarczą, który zgłasza swojego członka rodziny,
• pracodawca w imieniu pracownika, zleceniobiorcy, osoby współpracującej, innej osoby, za którą odprowadza składki ZUS.

Zgłoszenie członka rodziny do ubezpieczenia zdrowotnego na druku ZUS ZCNA ubezpieczony przekazuje do ZUS w ciągu 7 dni licząc od daty chęci przystąpienia do tego ubezpieczenia albo wystąpienia innego zdarzenia.

Zgłoszenia tego ubezpieczony może dokonać nawet przy rejestracji działalności gospodarczej, od pierwszego dnia obowiązywania umowy o pracę, zlecenia, emerytury, renty itd.

Natomiast termin wyrejestrowania także na druku ZUS ZCNA członka rodziny to także 7 dni licząc od wystąpienia zdarzenia typu: zatrudnienie członka rodziny, nabycie prawa do emerytury, rozpoczęcie działalności, zarejestrowanie w urzędzie pracy itd.

W momencie zawieszenia działalności gospodarczej przez przedsiębiorcę – członkowie rodziny zgłoszeni do ubezpieczenia zdrowotnego tracą status osoby ubezpieczonej.

Utrata ubezpieczenia zdrowotnego następuje o upływie 30 dni od dnia rozpoczęcia zawieszenia działalności.