Zasiłek macierzyński dla przedsiębiorcy

Zasiłek macierzyński to świadczenie pieniężne wypłacane przedsiębiorcy – kobiecie (osobie fizycznej prowadzącej działalność gospodarczą), która w okresie podlegania dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu albo podczas urlopu wychowawczego:

• urodziła dziecko,
• przyjęła na wychowanie dziecko w wieku do 14 roku życia i wystąpiła do sądu opiekuńczego w sprawie jego przysposobienia,
• przyjęła na wychowanie w ramach rodziny zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej zawodowej, dziecko w wieku do 7 roku życia, a w przypadku dziecka wobec którego podjęto decyzję o odroczeniu obowiązku szkolnego – do 10 roku życia.

Zgodnie z tym co mówi ustawa z dnia 25.06.1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (Dz. U. z 2025 r. poz. 501) zasiłek macierzyński przysługuje za okres:

• urlopu macierzyńskiego albo urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego,
• uzupełniającego urlopu macierzyńskiego,
• urlopu rodzicielskiego,
• urlopu ojcowskiego.

Przedsiębiorca nie korzysta z urlopu macierzyńskiego ani rodzicielskiego, jednak za odpowiadające im okresy może otrzymywać zasiłek macierzyński.

W nawiązaniu do art. 6 ust. 1 pkt 5 oraz 5a ustawy z dnia 13.10.1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2024 r. poz. 497) ubezpieczeniom emerytalno-rentowym (i przez to zdrowotnemu) obowiązkowo podlegają m.in. osoby fizyczne prowadzące pozarolniczą działalność oraz osoby z nimi współpracujące.

Przez osoby fizyczne prowadzące pozarolniczą działalność należy rozumieć:

• osoby fizyczne prowadzące jednoosobową działalność oraz osoby z nimi współpracujące przy tej działalności,
• wspólników spółek cywilnych,
• wspólników spółki osobowej – spółki jawnej, komandytowej lub partnerskiej
• wspólników jednoosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością,
• akcjonariuszy prostej spółki akcyjnej wnoszących do spółki wkład, którego przedmiotem jest świadczenie pracy lub usług,
• komplementariuszy w spółce komandytowo-akcyjnej.

Dlaczego jest to tak istotne?

Dlatego, że właśnie powyżej wymienione osoby prowadzące pozarolniczą działalność mogą dodatkowo dobrowolnie opłacać składkę chorobową, dzięki czemu będą podlegać pod tzw. ubezpieczenie chorobowe.

Zatem wskazanym wyżej osobom prowadzącym działalność gospodarczą, które podlegają ubezpieczeniu chorobowemu (opłacają składkę chorobową) i którym w okresie objętym tym ubezpieczeniem urodzi się dziecko lub które przyjmą dziecko na wychowanie, przysługuje zasiłek macierzyński.

W przypadku ubiegania się o zasiłek chorobowy przedsiębiorca musi podlegać i opłacać dobrowolną składkę chorobową nieprzerwanie przez 90 dni.

W przypadku zasiłku macierzyńskiego przedsiębiorcy nie obowiązuje 90-dniowy okres wyczekiwania.

Oznacza to, że kobieta prowadząca działalność pozarolniczą działalność w ww. formach nabywa prawo do zasiłku macierzyńskiego już od pierwszego dnia podlegania pod dobrowolne ubezpieczenie chorobowe.

Aby przedsiębiorca podlegał pod dobrowolne ubezpieczenie chorobowe musi wpierw dokonać zgłoszenia.

Aby ubiegać się o zasiłek macierzyński przedsiębiorca musi wypełnić i przesłać do ZUS (poprzez PUE ZUS, przy pomocy programu Płatnik) formularz ZUS ZUA, w którym zaznaczy przystąpienie od konkretnej daty do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego.

Zanim przedsiębiorca otrzyma zasiłek macierzyński, musi do ZUS złożyć niżej wymienione dokumenty (najlepiej zaraz po narodzinach dziecka):

• druk ZUS Z-3b – to zaświadczenie płatnika składek (przedsiębiorcy), które zawiera informacje o statusie przedsiębiorcy na gruncie ubezpieczeń, okresie, za jaki przedsiębiorca ubiega się o zasiłek macierzyński, jak i o ubezpieczeniach, jakim podlega przedsiębiorca,
• oryginał albo kopia (potwierdzona przez przedsiębiorcę) aktu urodzenia dziecka,
• oświadczenie o sposobie wykorzystania urlopu macierzyńskiego i rodzicielskiego (w oświadczeniu należy wskazać datę rozpoczęcia, podział wykorzystania urlopu, wysokość wykorzystania zasiłku, np. przez cały okres urlopu macierzyńskiego i rodzicielskiego po 81,5% albo z podziałem na 100% i 70%),
• oświadczenie drugiego rodzica o korzystaniu lub nie z urlopu rodzicielskiego.

Podobnie jak każdy inny zasiłek, wypłata zasiłku macierzyńskiego powinna nastąpić nie później niż 30 dni od potwierdzenia przez ZUS prawa do zasiłku macierzyńskiego przedsiębiorcy.

Zasiłek macierzyński wypłacany jest za okresy miesięczne.

W tym miejscu należy podkreślić jedną bardzo ważną rzecz. ZUS stale kontroluje szczególnie prawa do nabycia zasiłku macierzyńskiego oraz wysokość podstawy, jak i samego zasiłku macierzyńskiego. Stąd wszelkie nagłe podwyżki podstawy będą z pewnością przedmiotem postępowania wszczętego przez ZUS.

Przedsiębiorca od dnia potwierdzenia przez ZUS prawa do zasiłku macierzyńskiego składa w ZUS:

• druk ZUS ZWUA – dokonuje wyrejestrowania z wszelkich ubezpieczeń od tego dnia,
  oraz
• druk ZUZ ZZA – dokonuje rejestracji od tego samego dnia wyłącznie do ubezpieczeń zdrowotnych.

Przez okres pobierania zasiłku macierzyńskiego przedsiębiorca uwzględnia w składanych co miesiąc dokumentach rozliczeniowych ZUS DRA (ZUS RCA, gdy występują w firmie pracownicy) wyłącznie podstawę i składkę zdrowotną do zapłaty za siebie.

Jeżeli chodzi o podstawy i składki emerytalno-rentowe uwzględnia je, ale w rubrykach wskazujących na ich finansowanie z budżetu państwa.

Przedsiębiorca pobierający zasiłek macierzyński z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej nie opłaca za okres pobierania tego zasiłku – składek ZUS:

• społecznych (emerytalna, rentowa, chorobowa, wypadkowa), oraz
• na fundusz pracy.

Opłaca tylko miesięczną składkę na ubezpieczenie zdrowotne, chyba, że kwota zasiłku macierzyńskiego nie przekracza 1000 zł, wtedy nie opłaca nawet składki zdrowotnej.

W czasie okresu pobierania zasiłku macierzyńskiego przez osobę fizyczną prowadzącą pozarolniczą działalność składki ZUS na ubezpieczenia społeczne (emerytalne i rentowe) są finansowane przez budżet państwa.

Wysokość zasiłku macierzyńskiego zależy od wysokości opłacanych składek ZUS (w tym opłacanej składki chorobowej) z ostatnich 12 miesięcy podlegania pod ubezpieczenie chorobowe (należy pod uwagę brać tylko okresy podlegania pod dobrowolne ubezpieczenie chorobowe).

Jeżeli przedsiębiorca opłacał w ostatnich 12 miesiącach pełny ZUS (liczony od miesięcznej podstawy w 2026r. – 5 652 zł), wówczas wysokość zasiłku macierzyńskiego będzie obliczana od tej podstawy.

Jeżeli przedsiębiorca opłacał w ostatnich 12 miesiącach ZUS preferencyjny (liczony od miesięcznej podstawy w 2026r. – 1 441,80 zł), wówczas wysokość zasiłku macierzyńskiego będzie obliczana od tej podstawy.

W przypadku Małego ZUS Plus, będzie to podstawa do ubezpieczeń społecznych ustalona na podstawie dochodu (przychodu) z poprzedniego roku.

Kwotę tę przedsiębiorca pomniejszy o 12% podatku dochodowego od osób fizycznych.

W sytuacji, gdy obliczona miesięczna kwota zasiłku nie przekroczy 1 000 zł, to i tak zagwarantowana przez państwo kwota tego zasiłku nie może być niższa niż 1 000 zł.

Przedsiębiorca, który urodzi (przy jednym porodzie):

• jedno dziecko – należy się zasiłek macierzyński przez okres 20 tygodni,
• dwoje dzieci – należy się zasiłek macierzyński przez okres 31 tygodni,
• troje dzieci – należy się zasiłek macierzyński przez okres 33 tygodni,
• czworo dzieci – należy się zasiłek macierzyński przez okres 35 tygodni,
• pięcioro i więcej dzieci – należy się zasiłek macierzyński przez okres 37 tygodni.

Po wykorzystaniu okresu urlopu macierzyńskiego, za który przedsiębiorca otrzymał zasiłek macierzyński, ma jeszcze prawo do skorzystania z zasiłku macierzyńskiego (ponad ww. okres podstawowy) za okres urlopu rodzicielskiego w wymiarze:

• 41 tygodni – w przypadku urodzenia jednego dziecka przy jednym porodzie,
• 43 tygodni – w przypadku porodu mnogiego.

Zasiłek macierzyński na ww. zasadach przysługuje także w przypadku przyjęcia dziecka na wychowanie (adopcja).

Co niezwykle ważne zupełnie odmiennie niż przy etacie – przedsiębiorca w czasie pobierania zasiłku macierzyńskiego może prowadzić działalność gospodarczą, czyli osiągać przychody, ponosić koszty, regulować zobowiązania, zawierać umowy handlowe, wystawiać faktury sprzedaży, prowadzić wszelkie czynności organizacyjne, marketingowe, biurowe, inne czy spotykać się z klientami bez konieczności zawieszania prowadzenia tej działalności.