Urlop przy pierwszej pracy

Zdecydowana większość osób fizycznych zatrudnionych na podstawie umowy o pracę ma prawo do płatnego urlopu wypoczynkowego (poza wyjątkowymi sytuacjami, kiedy to urlop ten nie przysługuje).

Urlop wypoczynkowy jest niezbywalny. Pracownik nie może go w żaden sposób przenieść na inną osobę – nie może dokonać jego zbycia (nie może zrzec się prawa do urlopu).

Natomiast gdy do dnia rozwiązania umowy o pracę pracownik nie wykorzysta urlopu wypoczynkowego, wówczas należy mu się ekwiwalent pieniężny za ten niewykorzystany urlop.

Warto w tym miejscu zaznaczyć o pewnym wyjątku od reguły. Ekwiwalent za niewykorzystany urlop wypoczynkowy nie będzie przysługiwał pracownikowi tylko wtedy, gdy wraz z pracodawcą uzgodnią, iż urlop ten będzie wykorzystany w naturze, ale już podczas kolejnej umowy o pracę.

Czas na wykorzystanie urlopu z poprzedniego roku (w tym zaległego) pracownik ma do 30 września następnego roku.

Zgodnie z art. 154 § 1 i § 2 ustawy z dnia 26.06.1974 r. Kodeks pracy (Dz. U. z 2025 r. poz. 277 zwanej dalej Kodeksem pracy) wymiar urlopu wynosi:

• 20 dni – jeżeli pracownik jest zatrudniony krócej niż 10 lat,
• 26 dni – jeżeli pracownik jest zatrudniony, co najmniej 10 lat.

Za urlop wypoczynkowy pracownikowi przysługuje wynagrodzenie.

Wymiar urlopu dla pracownika zatrudnionego na niepełny etat ustala się proporcjonalnie do wymiaru etatu tego pracownika, biorąc za podstawę wymiar urlopu określony w ww. punktach 1 albo 2

Ustawodawca przewidział uregulowania prawne dotyczące sytuacji, kiedy osoba fizyczna podejmuje pierwszą pracę i nabywa prawo do urlopu w związku z tym pierwszym w życiu zatrudnieniem.

Na mocy art. 153 Kodeksu Pracy pracownik podejmujący pracę po raz pierwszy, w roku kalendarzowym, w którym podjął pracę, uzyskuje prawo do urlopu z upływem każdego miesiąca pracy, w wymiarze 1/12 wymiaru urlopu przysługującego mu po przepracowaniu roku.

Prawo do kolejnego urlopu pracownik nabywa w każdym następnym roku kalendarzowym.

Powyższy przepis dotyczy naliczania urlopu tylko dla pracowników po raz pierwszy w życiu zatrudnionych na umowę o pracę. Funkcjonuje w praktyce w następujący sposób:

• wymiar czasu pracy w pierwszej pracy wynosi zazwyczaj 20 dni rocznie (natomiast pracownik może w pierwszej pracy dysponować 10 letnim okresem stażu pracy niezbędnym do nabycia wymiaru 26 dni urlopu np. z powodu ukończenia szkoły wyższej i prowadzenia potem działalności gospodarczej),
• po podjęciu pierwszej pracy urlop w pierwszym miesiącu zatrudnienia nie może być wykorzystany,
• prawo do pierwszego urlopu w pierwszej pracy na podstawie umowy o pracę w roku rozpoczęcia tej pracy pracownik nabywa z ostatnim dniem pierwszego miesiąca pracy (bez znaczenia pozostaje dzień miesiąca rozpoczęcia pracy np. czy to od 1. dnia miesiąca czy to od 12. dnia miesiąca),
• pracownik nabywa prawo do urlopu z dołu a nie z góry, z upływem każdego kolejnego miesiąca do 1/12 urlopu przysługującego mu rocznego wymiaru urlopu – oczywiście poza miesiącem, w którym rozpoczął pracę,
• obliczając urlop dla miesięcy roku rozpoczęcia pracy nie zaokrągla się niepełnych miesięcy pracy do pełnego miesiąca,
• obliczając urlop dla miesięcy roku rozpoczęcia pracy nie zaokrągla się niepełnych dni urlopu w górę (po przepracowanym miesiącu pracownik nabywa prawo do urlopu w wymiarze 1/12 przysługującego mu rocznego urlopu np. z 20 dni będzie to więc à 1,66 dnia za przepracowany miesiąc),
• od stycznia drugiego roku pracy pracownik nabywa już prawo do urlopu w wymiarze rocznym (nie miesięcznym jak w pierwszym roku pracy) przysługującego mu z góry (a nie z dołu).

Jak wygląda obliczenie urlopu przy pierwszej pracy w praktyce? Sposób jego obliczania przedstawiono na poniższych przykładach.

Jeżeli pracownik posiadałby umowę o pracę na czas nieokreślony albo kończącą się po 1 stycznia 2027r. wówczas od 1 stycznia 2027r. nabył prawo do wykorzystania pełnego wymiaru urlopu na rok 2027, tj. 20 dni.

Warto wspomnieć przy tej okazji o jednej ciekawej kwestii. Prawo do urlopu za sierpień 2026r. pracownik nabędzie 30 sierpnia 2026r, ale jeżeli nie będzie już pracował u danego pracodawcy (nie zostanie przedłużona umowa), wówczas nie zdąży go wykorzystać u danego pracodawcy. Natomiast pracodawca w tym wypadku ma obowiązek naliczyć i wypłacić pracownikowi ekwiwalent za niewykorzystany urlop.