Przekazanie darowizny z VATowca na ryczałtowca

Mówiąc o podatniku, który jest czynnym podatnikiem VAT (VATowcem), należy mieć na myśli podatnika zarejestrowanego jako czynny podatnik VAT. To z kolei oznacza, że ten podatnik prowadzi działalność gospodarczą (na gruncie VAT) i jest zobowiązany do rozliczenia podatku VAT.  Z tego tytułu:

• dolicza podatek VAT do sprzedaży,
• obniża podatek VAT do zapłaty o VAT z zakupów,
• składa ewidencję i deklarację JPK_V7X oraz korekty, jeżeli wynikł taki obowiązek,
• wykonuje pozostałe obowiązki na gruncie VAT.

A więc czynny podatnik VAT może podarować:

• materiały, towary,
• wyposażenie,
• środki trwałe

– należące do jego działalności gospodarczej (majątek firmowy).

Przy czym należy wyraźnie podkreślić, iż nie mówimy tutaj o przekazaniu przez niego przedmiotu darowizny należącego do jego majątku prywatnego. Ten temat będzie poruszony w odrębnej publikacji.

W tym miejscu należy podkreślić bardzo ważną rzecz.

Art. 8 ustawy z dnia 11.03.2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz. U. z 2025 r. poz. 775), zwanej dalej ustawą o VAT, wyraźnie wskazuje, że opodatkowaniu podatkiem VAT podlega nieodpłatne przekazanie (darowizna) składników majątku firmowego (towary, materiały, wyposażenie, środki trwałe) na cele:

• osobiste podatnika lub jego pracowników
  lub;
• byłych pracowników podatnika;
• wspólników, udziałowców, akcjonariuszy, członków spółdzielni i ich domowników;
• członków organów stanowiących osób prawnych, członków stowarzyszenia;

– jeżeli podatnikowi przekazującemu darowiznę przysługiwało, w całości lub w części, prawo do odliczenia podatku VAT z tytułu nabycia, importu lub wytworzenia przedmiotów tych darowizn lub ich części składowych.

Ustawodawca mocno akcentuje, że przekazanie darowizny z majątku firmowego przez czynnego podatnika VAT podlega opodatkowaniu VAT, jeżeli przy nabyciu przedmiotu darowizny miał prawo do odliczenia VAT.

W tym wypadku opodatkowaniu podlega aktualna wartość rynkowa przekazywanej darowizny na dzień jej przekazania.

W opisanym przypadku jednak taka sytuacja nie zachodzi. Jeżeli więc przekazujący przy nabyciu przedmiotu darowizny nie miał prawa do odliczenia VAT, to jej przekazanie co do zasady pozostaje poza obowiązkiem opodatkowania VAT.

Takie stanowisko jest konsekwentnie prezentowane również w interpretacjach indywidualnych Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej.

Co bardzo ważne, podatnik przekazujący darowiznę nie wystawia faktury na okoliczność przekazania darowizny.

Czynny podatnik VAT, który przekazuje darowiznę, może niekiedy odliczyć jej wartość od dochodu (skala podatkowa: PIT-36, PIT-37; podatek liniowy: PIT-36L) albo od przychodu (ryczałt ewidencjonowany: PIT-28).

Odliczeniu od dochodu (a w niektórych przypadkach – od przychodu) podlegają darowizny na cele:

• kultu religijnego,
• charytatywno – opiekuńcze kościoła lub kościelnych osób prawnych,
• krwiodawstwa,
• kształcenia zawodowego,
• pożytku publicznego,
• renowacji Pałacu Saskiego.

Darowizny przekazane na wszystkie powyższe cele podlegają odliczeniu wyłącznie na etapie składania zeznania rocznego:

• od dochodu u podatników na skali podatkowej w zeznaniu PIT-36 lub PIT-37,
• od przychodu u podatników na ryczałcie w zeznaniu PIT-28.

U podatników rozliczających się podatkiem liniowym odliczeniu od dochodu – również na etapie składania zeznania rocznego PIT-36L – podlegają darowizny przekazane wyłącznie na cele kształcenia zawodowego.

Przekazujący ww. darowizny nie odliczy ich od dochodu (skala podatkowa, podatek liniowy) albo od przychodu (ryczałt), gdy:

• obdarowaną będzie osoba fizyczna,
• obdarowanymi będą osoba prawna oraz jednostka organizacyjna niemająca osobowości prawnej, prowadzące działalność gospodarczą, która polega na wytwarzaniu wyrobów przemysłu elektronicznego, paliwowego, tytoniowego, spirytusowego, winiarskiego, piwowarskiego, a także pozostałych wyrobów alkoholowych o zawartości alkoholu powyżej 1,5%, oraz wyrobów z metali szlachetnych albo z udziałem tych metali, lub handlu tymi wyrobami,
• zostały mu zwrócone w jakiejkolwiek formie,
• ich wartość została zaliczona do kosztów uzyskania przychodów,
• ich wartość została odliczona od dochodu albo od przychodu.

Wysokość darowizny należy udokumentować:

• w przypadku darowizny pieniężnej – dowodem wpłaty na rachunek płatniczy obdarowanego lub jego rachunek w banku inny niż rachunek płatniczy,
• w przypadku darowizny rzeczowej – umową darowizny, z której wynikają dane identyfikujące darczyńcę oraz wartość przekazanej darowizny, wraz z oświadczeniem obdarowanego o jej przyjęciu.

Niemniej w omawianym przypadku przekazana darowizna nie będzie możliwa do odliczenia od dochodu (przychodu) z działalności gospodarczej czy też rolniczej.

Otrzymanie darowizny przez osobę fizyczną lub prawną, która jest zarejestrowanym, czynnym podatnikiem VAT nie rodzi skutków podatkowych na gruncie VAT.

Warto zaznaczyć, iż obdarowany nie ma prawa do odliczenia podatku VAT od otrzymanej darowizny.

Nieodpłatne otrzymanie towaru, materiału, wyposażenia lub środka trwałego przez obdarowanego prowadzącego jednoosobową działalność gospodarczą powoduje powstanie przychodu z tytułu nieodpłatnych świadczeń w podatku dochodowym od osób fizycznych (PIT.

Wartość przychodu do opodatkowania obdarowany ustala według cen rynkowych.

W szczególności będzie to dotyczyło transakcji między przedsiębiorstwami.

W ustawie o podatku dochodowym znajdziemy jednak szereg zwolnień, dzięki którym obdarowany nie zapłaci od otrzymanej darowizny podatku dochodowego.

Przykładowo zgodnie z art. 21 ust. 1 pkt 125 ustawy z dnia 26.07.1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych  (Dz. U. z 2026 r. poz. 592) , zwanej dalej ustawą o PDOF, wartość otrzymanych nieodpłatnie świadczeń (składników majątku) jest u obdarowanego zwolniona z podatku PIT, gdy darczyńca będący osobą fizyczną należy do:

• I grupy podatkowej – małżonek, zstępny, wstępny, pasierb, zięć, synowa, rodzeństwo, ojczym, macocha i teściowie,
• II grupy podatkowej – zstępny rodzeństwa, rodzeństwo rodziców, zstępny i małżonek pasierbów, małżonek rodzeństwa i rodzeństwo małżonka, małżonek rodzeństwa małżonków, małżonek innych zstępnych.

W omawianym przypadku otrzymanie darowizny prawdopodobnie nie będzie stanowić przychodu z nieodpłatnych świadczeń. Otrzymanie składnika majątku na mocy umowy darowizny nie stanowi przychodu z nieodpłatnych świadczeń.

Jeżeli jednak dokładne okoliczności sprawy wskazywałyby na powstanie przychodu z nieodpłatnych świadczeń, to i tak w tym wypadku byłby on zwolniony z podatku PIT i jednocześnie obdarowany nie podlegałby podatkowi od spadków i darowizn.

Obdarowany syn ma obowiązek zweryfikowania czy będzie zobowiązany do zapłaty podatku od spadków i darowizn, czy też będzie mógł skorzystać ze zwolnienia z tego podatku (podatek nalicza i odprowadza obdarowany).

W omawianej sytuacji obdarowany syn może skorzystać ze zwolnienia z podatku od spadków i darowizn w stosunku do otrzymanej darowizny od ojca, jeżeli w ciągu 5 lat poprzedzających rok, w którym nastąpiło ostatnie nabycie od ojca, łączna wartość darowizn od ojca nie przekroczyła kwoty 36.120 zł. W takim wypadku obdarowany nie musi zgłaszać otrzymanej darowizny do właściwego urzędu skarbowego.

Jeżeli otrzymana przez syna darowizna przekroczyła tę wartość, wówczas obdarowany ma obowiązek zgłosić nadwyżkę wartości darowizny ponad kwotę 36 120 zł na formularzu SD-Z2 właściwemu naczelnikowi urzędu skarbowego (ze względu na miejsce zamieszka obdarowanego) w terminie 6 miesięcy od dnia otrzymania darowizny.

W takim wypadku nie zapłaci podatku od otrzymanej darowizny, bowiem z uwagi na zgłoszenie otrzymania darowizny (SD-Z2) może skorzystać ze zwolnienia z podatku od spadków i darowizn w odniesieniu do darowizny od ojca.

Jeżeli obdarowany nie dokona powyższego zgłoszenia w ciągu 6 miesięcy, wówczas musi on naliczyć i odprowadzić podatek od darowizny według reguł dla I grupy podatkowej.

Ewentualna późniejsza sprzedaż przedmiotu darowizny w opisanym przypadku nie wpłynie na rozliczenie podatku dochodowego z tytułu sprzedaży tego przedmiotu, ponieważ obdarowany rozlicza się z podatku rolnego, a nie z podatku dochodowego od osób fizycznych.