Likwidacja a nieodpłatne przekazanie środka trwałego

Zgodnie z art. 272 ustawy z dnia 15.09.2000 r. Kodeks spółek handlowych (Dz. U. z 2024 r. poz. 18, zwanej dalej KSH) rozwiązanie spółki następuje po przeprowadzeniu likwidacji, z chwilą wykreślenia jej z rejestru. Otwarcie likwidacji nie powoduje zatem natychmiastowego ustania bytu prawnego spółki. Na podstawie art. 274 § 3 KSH spółka w okresie likwidacji zachowuje osobowość prawną i nadal pozostaje podatnikiem CIT oraz, jeżeli spełnia przesłanki ustawowe, podatnikiem VAT.

Zakres działań likwidatora określa art. 282 § 1 KSH. Likwidator powinien zakończyć bieżące interesy spółki, ściągnąć wierzytelności, wykonać zobowiązania i upłynnić majątek spółki. Nowe interesy mogą być podejmowane wyłącznie wtedy, gdy jest to potrzebne do ukończenia spraw będących w toku. Jednocześnie art. 281 § 3 KSH nakazuje ujmować w bilansie likwidacyjnym składniki aktywów według ich wartości sprzedażowej.

Po zaspokojeniu albo zabezpieczeniu wierzycieli może dojść do podziału pozostałego majątku między wspólników. Art. 286 § 1 i 2 KSH przewiduje sześciomiesięczny okres od ogłoszenia o otwarciu likwidacji i wezwaniu wierzycieli, przed którego upływem podział majątku nie może nastąpić. Umowa spółki może jednak określać inne zasady podziału majątku.

Oczywiście nie oznacza to, że każdy składnik majątku spółki musi zostać sprzedany. W szczególności może dojść do jego nieodpłatnego przekazania podmiotowi zewnętrznemu, jeżeli czynność ta jest prawnie dopuszczalna i pozostaje zgodna z obowiązkami likwidatora. Taka czynność powinna być jednak wyraźnie odróżniona od podziału majątku między wspólników.

Jeżeli spółka w likwidacji przekazuje środek trwały instytucji, np. fundacji, muzeum, publicznej szkole, uczelni albo innej jednostce, zasadnicze znaczenie ma ustalenie charakteru prawnego czynności.

Jeżeli jest to rzeczywista darowizna, po stronie spółki co do zasady nie powstaje przychód z odpłatnego zbycia rzeczy. Art. 14 ust. 1 ustawy z dnia 15.02.1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (Dz. U. z 2026 r. poz. 554, zwanej dalej ustawą o CIT) odnosi się bowiem do odpłatnego zbycia rzeczy, praw majątkowych lub świadczenia usług. Samo nieodpłatne przekazanie składnika majątku nie jest odpłatnym zbyciem.

Nie oznacza to jednak, że darowizna jest podatkowo obojętna w każdym zakresie. Art. 16 ust. 1 pkt 14 ustawy o CIT wyłącza z kosztów uzyskania przychodów darowizny i ofiary wszelkiego rodzaju, poza wyjątkami wyraźnie wskazanymi w ustawie. W konsekwencji nie można uznać za koszt podatkowy niezamortyzowanej wartości środka trwałego tylko dlatego, że środek ten został przekazany w formie darowizny.

Istotny wyjątek może dotyczyć samej darowizny jako podstawy odliczenia od dochodu. Art. 18 ust. 1 pkt 1 ustawy o CIT pozwala odliczać od dochodu określone darowizny na cele pożytku publicznego, zasadniczo do wysokości 10% dochodu. Podobne rozwiązanie przewidziano dla darowizn na cele kultu religijnego oraz określone cele kształcenia zawodowego. Warunkiem jest spełnienie wymagań dotyczących zarówno obdarowanego, jak i celu darowizny oraz odpowiednie udokumentowanie przekazania.

Dlatego samo określenie odbiorcy jako „instytucji” nie wystarcza do zastosowania odliczenia. Przykładowo darowizna urządzenia o wartości 80 000 zł na rzecz organizacji posiadającej status uprawniający do odliczenia może, po spełnieniu ustawowych warunków, podlegać odliczeniu od dochodu. Darowizna tego samego urządzenia na rzecz podmiotu niespełniającego warunków przewidzianych w art. 18 ustawy o CIT nie daje takiego prawa.

W przypadku likwidacji spółki szczególnej uwagi wymaga art. 14a ust. 1 ustawy o CIT. Przepis ten stanowi, że gdy podatnik przez wykonanie świadczenia niepieniężnego reguluje zobowiązanie, w tym m.in. zobowiązanie związane z podziałem pomiędzy wspólników majątku likwidowanej spółki, przychodem jest wysokość uregulowanego zobowiązania, a jeżeli wartość rynkowa świadczenia jest wyższa – wartość rynkowa świadczenia.

Regulacja ta ma zasadnicze znaczenie przy wydaniu majątku wspólnikowi, ale nie można automatycznie stosować jej do darowizny na rzecz niezależnej instytucji. Jeżeli spółka nie wykonuje w ten sposób zobowiązania wobec instytucji, lecz dokonuje darowizny, brak jest podstaw do utożsamiania takiej czynności z podziałem majątku likwidacyjnego między wspólników.

To rozróżnienie potwierdza orzecznictwo dotyczące art. 14a ustawy o CIT. W wyroku z 18 grudnia 2024 r., sygn. II FSK 423/23, NSA uznał, że samo wydanie majątku likwidowanej spółki wspólnikowi w naturze nie musi powodować przychodu, jeżeli od początku chodziło o niepieniężny sposób realizacji uprawnienia wspólnika do majątku likwidacyjnego. NSA wskazał, że ww. regulacja nie obejmuje każdej sytuacji przekazania majątku likwidacyjnego.

Niemniej nie w każdej sytuacji wydanie składnika wspólnikowi jest neutralne. Szczególne znaczenie ma treść stosunku prawnego i sposób ukształtowania podziału majątku. Zagadnienie pozostaje przedmiotem rozbieżności interpretacyjnych, czego przykładem jest wyrok WSA w Bydgoszczy z 13 maja 2025 r., sygn. I SA/Bd 208/25, uchylający interpretację, w której Dyrektor KIS uznał, że przekazanie składnika majątku likwidacyjnego wspólnikowi powoduje przychód na podstawie art. 14a ust. 1 w związku z art. 12 ust. 1 ustawy o CIT.

Dla analizowanego przypadku istotniejsze jest jednak to, że instytucja niebędąca wspólnikiem nie otrzymuje środka trwałego w ramach podziału majątku spółki między wspólników. Jeżeli podstawą czynności jest darowizna, zastosowanie art. 14a ustawy o CIT nie powinno być wywodzone wyłącznie z faktu, że spółka znajduje się w likwidacji.

Na gruncie VAT sytuacja wygląda odmiennie. Art. 7 ust. 2 ustawy z dnia 11.03.2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz. U. z 2026 r. poz. 1263, zwanej dalej ustawą o VAT) zrównuje z odpłatną dostawą towarów określone nieodpłatne przekazania towarów należących do przedsiębiorstwa podatnika, w tym wszelkie darowizny, jeżeli przy nabyciu, imporcie lub wytworzeniu towaru podatnikowi przysługiwało – w całości lub części – prawo do odliczenia VAT.

Oznacza to, że nieodpłatne przekazanie środka trwałego instytucji może podlegać VAT, mimo że spółka nie otrzymuje żadnego wynagrodzenia.

W konsekwencji przy ocenie darowizny środka trwałego w toku likwidacji należy zbadać przede wszystkim historię VAT danego składnika. Sam fakt, że spółka została postawiona w stan likwidacji, nie eliminuje obowiązku opodatkowania VAT nieodpłatnego przekazania środka trwałego, jeżeli wcześniej spółka miała prawo do odliczenia VAT od jego nabycia.

W przypadku nieodpłatnego przekazania środka trwałego opodatkowanego VAT podstawę opodatkowania VAT stanowi wartość odpowiadająca cenie nabycia towaru lub towaru podobnego, a jeżeli cena nabycia nie istnieje – kosztowi wytworzenia, określonym na moment przekazania. W przypadku używanego środka trwałego może to oznaczać wartość istotnie niższą od pierwotnej ceny zakupu, jeżeli wynika to z jego stanu i stopnia zużycia.

Darowizna środka trwałego może również wymagać analizy art. 91 ustawy o VAT. Szczególne znaczenie mają środki trwałe o wartości początkowej przekraczającej 15 000 zł, dla których obowiązuje wieloletni okres korekty.

Dlatego przy likwidacji szczególne znaczenie ma ustalenie nie tylko tego, czy środek trwały był objęty prawem do odliczenia, lecz także tego, czy jego przekazanie będzie opodatkowane czy zwolnione.