L4 a działalność gospodarcza

Zwolnienie lekarskie to dokument w postaci elektronicznej, wypisywany przez lekarza dla ubezpieczonego: pracownika, zleceniobiorcy, przedsiębiorcy lub innej osoby fizycznej posiadającej ubezpieczenie zdrowotne. Potwierdza on niezdolność do wykonywania działalności zarobkowej lub czynności pochodnych, które do tego zmierzają, z różnych przyczyn, np. choroby, macierzyństwa, wypadku w pracy lub w drodze do pracy, opieki nad członkiem rodziny, pobytu w szpitalu czy innych okoliczności, przez określony odcinek czasu.

Prawo do zasiłku chorobowego ma przedsiębiorca, czyli osoba fizyczna prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą, która zarejestrowała się w ZUS do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego oraz regularnie opłaca miesięczną składkę na to ubezpieczenie.

Przedsiębiorca, który chciałby skorzystać z zasiłku chorobowego, musi pamiętać o tzw. okresie karencji przy opłacaniu dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego.

Okres karencji oznacza, że dobrowolna składka chorobowa musi być opłacana przez co najmniej 90 dni. Po ich upływie przedsiębiorca nabywa prawo do zasiłku chorobowego.

Gdy przedsiębiorca opłaca składkę chorobową i minął już okres karencji, może ubiegać się o zasiłek chorobowy.

Po wizycie u lekarza i uzyskaniu zwolnienia lekarskiego przedsiębiorca składa do ZUS wniosek ZUS Z-3b o przyznanie i wypłatę zasiłku chorobowego za czas choroby. Powinien zrobić to w terminie 7 dni od pierwszego dnia zwolnienia lekarskiego, ale nie później niż po 6 miesiącach od ostatniego dnia okresu, za który zasiłek przysługuje.

Jeżeli natomiast przedsiębiorca nie opłaca składki na dobrowolne ubezpieczenie chorobowe, ponieważ nie dokonał rejestracji do tego ubezpieczenia, wówczas z tytułu choroby potwierdzonej otrzymanym zwolnieniem lekarskim nie otrzyma zasiłku chorobowego.

Działalność zarobkowa, najkrócej mówiąc, to wykonywanie różnych czynności skutkujących uzyskaniem przychodów z różnych źródeł, np. z umowy o pracę, zlecenia, kontraktu menedżerskiego, działalności gospodarczej, innych.

W nawiązaniu do art. 17 ust. 1, 2,3 ustawy z dnia 25.06.1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (Dz. U. z 2026 r. poz. 854) ubezpieczony traci prawo do zasiłku chorobowego za cały okres zwolnienia od pracy, w przypadku gdy w okresie orzeczonej niezdolności do pracy:

• wykonuje pracę zarobkową lub
• podejmuje aktywność niezgodną z celem tego zwolnienia.

Praca zarobkowa to każda czynność mająca charakter zarobkowy, niezależnie od stosunku prawnego będącego podstawą jej wykonania, z wyłączeniem czynności incydentalnych, których podjęcia w okresie zwolnienia od pracy wymagają istotne okoliczności. Istotną okolicznością nie może być polecenie pracodawcy.

Natomiast aktywność niezgodna z celem zwolnienia od pracy to wszelkie działania utrudniające lub wydłużające proces leczenia lub rekonwalescencję, z wyłączeniem zwykłych czynności dnia codziennego lub czynności incydentalnych, których podjęcia w okresie zwolnienia od pracy wymagają istotne okoliczności.

Zatem osoba pobierająca zasiłek chorobowy za okres zwolnienia lekarskiego nie może podejmować żadnych prac zarobkowych. Wykonywanie działań zarobkowych podczas trwania okresu niezdolności do wykonywania pracy prowadzi do utraty prawa do zasiłku chorobowego za cały ten okres.

Warto w tym miejscu jednak zaznaczyć, iż nie oznacza to sytuacji bez wyjścia.

W przypadku trwania zwolnienia lekarskiego przedsiębiorcy można zawiesić prowadzenie działalności. Problem pojawia się w momencie, kiedy zatrudnia on pracowników, gdyż przedsiębiorca prowadzący działalność gospodarczą nie może zawiesić swojej działalności, jeśli ma zatrudnionych pracowników.

Na mocy art. 22 ust. 2 ustawy z dnia 6.03.2018 r. – Prawo przedsiębiorców (Dz. U. z 2025 r. poz. 1480) należy jednak podkreślić, iż przedsiębiorca może zawiesić działalność gospodarczą, gdy zatrudnia osoby:

• przebywające na urlopie macierzyńskim, urlopie na warunkach urlopu macierzyńskiego, uzupełniającym urlopie macierzyńskim, urlopie wychowawczym, urlopie opiekuńczym lub urlopie rodzicielskim, którzy nie łączą korzystania z urlopu rodzicielskiego z wykonywaniem pracy u pracodawcy udzielającego tego urlopu,
• na umowę zlecenie,
• na umowę o dzieło.

W innym przypadki musi wyrejestrować z ZUS z ubezpieczeń pracowników na okres zawieszenia prowadzenia działalności gospodarczej.

W tym przypadku pojawia się potrzeba znalezienia innego rozwiązania.

W sytuacji, gdy osoba fizyczna prowadzi działalność gospodarczą oraz przebywa na zwolnieniu lekarskim, nie oznacza to, że musi zawiesić tę działalność.

Przedsiębiorca może podpisać umowy zlecenie, umowy o pracę z najbliższym członkiem rodziny lub inną osobą.

W tym przypadku firma może normalnie funkcjonować – wszelkie dokumenty firmowe może podpisywać pracownik na mocy otrzymanego od przedsiębiorcy upoważnienia.

Bardziej kosztownym rozwiązaniem jest przekazanie pełnomocnictwa do wykonywania czynności firmowych w imieniu właściciela dla najbliższego członka rodziny, ponieważ ZUS może uznać taką osobę jako współpracującą. Wiąże się to z koniecznością opłacania wyższych składek ZUS niż w przypadku umowy o pracę lub zlecenie. Dlatego korzystniejszym rozwiązaniem jest podpisanie umowy z pracownikiem lub zleceniobiorcą.

W tym miejscu warto przytoczyć fragment jednego z bardziej interesujących wyroków Sądu Najwyższego, w którym wyjaśnia kwestię możliwości prowadzenia jednoosobowej działalności w okresie jej zawieszenia.

W wyroku Sądu Najwyższego z dnia 29.06.2022r. o sygn. akt I USKP 112/21 orzeczono, iż – „(…) Wszystkie opisane (przykładowo) komplikacje prawne związane z prowadzeniem przez przedsiębiorcę jednoosobowej działalności gospodarczej, która nie polega na osobistym wytwarzaniu czegokolwiek albo na osobistym świadczeniu usług, pozwalają na wniosek, że art. 17 ust. 1 ustawy zasiłkowej nie jest dostosowany do sytuacji przedsiębiorcy, który angażuje się w swoje przedsięwzięcie głównie kapitałowo, organizacyjnie i zarządczo, a jego działalność gospodarcza nie polega na codziennym, bieżącym, podejmowaniu „osobiście” wielu czynności, które mogłyby stanowić zaprzeczenie celu wystawienia zwolnienia lekarskiego.

Nie sposób przenosić argumentów dotyczących pracowników bądź przedsiębiorców (głównie samozatrudnionych świadczących usługi w ramach umów prawa cywilnego) na sytuację prawną osoby, która powstrzymywała się od czynności „osobistych” (z punktu widzenia ciężaru dowodu – której nie wykazano, aby je podejmowała), związanych z prowadzeniem przedsiębiorstwa, a mimo to z punktu widzenia rachunkowego jej przedsiębiorstwo osiągało przychód.

Podstawową kwestią wymagającą rozstrzygnięcia de lege ferenda ujawnioną bardzo wyraźnie w skardze kasacyjnej organu rentowego, jest wątpliwość, czy w stanie faktycznym takim, jak ustalony w rozpoznawanej sprawie, ubezpieczony ponosi ryzyko socjalne związane z niezdolnością do pracy, które powinno spotkać się z odpowiedzią systemu ubezpieczeń społecznych w postaci nabycia prawa do zasiłku chorobowego.

Przedsiębiorca prowadzący działalność w formie wpisu do CEIDG, zatrudniający pracowników i udzielający im (bądź osobom zatrudnionym na podstawie umowy cywilnej) pełnomocnictw, (których causa stanowi jego niezdolność do pracy) do realizacji czynności zarządczych, może kontynuować prowadzenie swojego przedsiębiorstwa, jednocześnie pobierając zasiłek chorobowy. Z racji niezdolności do pracy nie traci on możliwości zarobkowania, gdyż zarobek nie jest wynikiem jego osobistej pracy. Sytuacja niemożliwa w świetle art. 22 § 1 k.p. jest dopuszczalna w przypadku przedsiębiorcy. Ten dysonans – wyraźnie ujawniony w rozpoznawanej sprawie – stanowi podstawowy problem wymagający rozstrzygnięcia przede wszystkim przez ustawodawcę. Dopóki nie nastąpi interwencja legislacyjna, dopóty sądy są zmuszone stosować art. 17 ust. 1 ustawy zasiłkowej do sytuacji faktycznych, których przepis ten jednoznacznie nie reguluje. (…)”.

Sąd w tym wyroku wyraźnie zaznaczył, iż gdy przedsiębiorca nie bierze osobistego udziału w sprzedaży towarów lub usług, ponieważ zatrudnił pracowników lub zleceniobiorców, którym nadał odpowiednie pełnomocnictwa, może kontynuować prowadzenie swojego przedsiębiorstwa jednocześnie pobierając zasiłek chorobowy.

Z racji niezdolności do pracy nie traci on możliwości zarobkowania, gdyż zarobek nie jest wynikiem jego osobistej pracy.

Na koniec należy zaznaczyć, iż większość wyroków sądów prezentuje jednak bardziej restrykcyjne stanowisko co do prowadzenia działalności gospodarczej przez przedsiębiorcę w okresie zwolnienia lekarskiego. Dotyczy to także sytuacji, w której znaczną część obowiązków wykonuje ktoś inny, ale przedsiębiorca nadal w znacznej mierze bierze udział w prowadzeniu firmy. Ma to szczególne znaczenie wtedy, gdy przedsiębiorca nie udzielił nikomu pełnomocnictwa do prowadzenia spraw firmy.

Przykładem takiego stanowiska jest orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 24.10.2023r. o sygn. akt I USKP 59/22, w którym stwierdza, iż – (…) Odnosząc go do ustalonego w sprawie przez Sąd drugiej instancji stanu faktycznego, mającego wiążący charakter w postępowaniu kasacyjnym (art. 39813 § 2 k.p.c.), zauważa zaś, że skarżący, prowadząc jednoosobowo pozarolniczą działalność gospodarczą, nie zawiesił jej w czasie niezdolności do pracy w spornych okresach. Działalność ta była nadal faktycznie prowadzona, przynosząc dochody, choć część usług do niej przypisanych (czyszczenie, odkurzanie i mycie tapicerki samochodowej) za skarżącego wykonywała jego matka, a w okresie od dnia 13 lipca do dnia 18 sierpnia 2019 r. – zatrudniony w tym celu na podstawie umowy zlecenia kolega. Równocześnie jednak skarżący nie tylko sprawował wówczas stały nadzór nad prowadzoną przez siebie firmą, ale również wykonywał wszystkie czynności formalne takie, jak wystawianie faktur (przygotowywanych przez biuro rachunkowe), wynajmowanie garażu, w którym miała być wykonywana część usług, i regularne opłacanie czynszu z tego tytułu, a nadto reklamowanie działalności w internecie i zwłaszcza dokonywanie zakupów materiałów.

Nie wiadomo też, kto wykonywał świadczone przez firmę skarżącego usługi polegające na woskowaniu i polerowaniu lakieru oraz polerowaniu reflektorów, skoro nie robili tego ani matka skarżącego, ani zatrudniony na podstawie umowy zlecenia kolega.

Okoliczności te, jak słusznie przyjął Sąd drugiej instancji, wskazują zatem, że choć skarżący ograniczył (nieco) swoją aktywność w spornych okresach niezdolności do pracy, to jednak nie na tyle, aby uznać, że nie prowadził wówczas działalności gospodarczej mającej zarobkowy charakter, zwłaszcza że podejmowane przez niego czynności nie były sporadyczne, incydentalne i wymuszone sytuacją, w której się znalazł.

Choć było to przecież możliwe, skarżący nie udzielił też nikomu pełnomocnictwa ani do prowadzenia firmy, ani też przynajmniej do dokonywania w jej imieniu czynności o charakterze formalnym takich, jak na przykład wystawianie i podpisywanie faktur, dokonywanie zakupów oraz realizowanie obciążających firmę płatności. (…)”.

Z powyższego wyroku wynika, iż przedsiębiorca na zwolnieniu lekarskim nie powinien w ogóle prowadzić działalności gospodarczej albo powinien prowadzić ją w bardzo nikłym stopniu poprzez przekazanie stosownych pełnomocnictw (aby większość obowiązków wykonywał ktoś inny) albo powinien ją zawiesić lub zaprzestać jej wykonywania.

Udział przedsiębiorcy w prowadzeniu działalności gospodarczej w okresie zwolnienia lekarskiego powinien ograniczać się wyłącznie do incydentalnych czynności, których nie zrealizowanie może poważanie zaszkodzić firmie, np. podpisanie niezwykle ważne umowy po wielomiesięcznych negocjacjach, zapłata czynszu i innych opłat, inne bardzo rzadkie czynności.