Różne rodzaje dni wolnych od pracy

Dni wolne od pracy to dni, w których (w wymiarze czasu pracy zawartego w umowie) pracownik nie podejmuje pracy.

Dwa najbardziej powszechne rodzaje usprawiedliwionej nieobecności w pracy to urlop wypoczynkowy oraz tzw. szeroko rozumiane chorobowe (zasiłek chorobowy, zasiłek macierzyński, urlop rodzicielski itd.).

Warto zweryfikować, kiedy jeszcze pracownik może mieć wolne od pracy.

Jakie są inne sposoby pracowników na pojedyncze dni wolne w pracy bez konieczności wykorzystywania urlopu wypoczynkowego czy zwolnienia lekarskiego?

Dniami wolnymi od pracy są dni ustawowo wolne od pracy. Mówi o tym art. 151⁹ z dnia 26.06.1974 r. Kodeks pracy (Dz. U. z 2025 r. poz. 277 zwanej dalej Kodeksem pracy).

Co to znaczy?

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 18.01.1951 r. o dniach wolnych od pracy (Dz. U. z 2025 r. poz. 296) dniami wolnymi od pracy są następujące dni:

• niedziele,
• 1 stycznia – Nowy Rok,
• 6 stycznia – Święto Trzech Króli,
• pierwszy dzień Wielkiej Nocy,
• drugi dzień Wielkiej Nocy,
• 1 maja – Święto Państwowe,
• 3 maja – Święto Narodowe Trzeciego Maja,
• pierwszy dzień Zielonych Świątek,
• dzień Bożego Ciała,
• 15 sierpnia – Wniebowzięcie Najświętszej Maryi Panny,
• 1 listopada – Wszystkich Świętych,
• 11 listopada – Narodowe Święto Niepodległości,
• 24 grudnia – Wigilia Bożego Narodzenia,
• 25 grudnia – pierwszy dzień Bożego Narodzenia,
• 26 grudnia – drugi dzień Bożego Narodzenia.

Zgodnie z art. 151¹¹ Kodeksu pracy pracownikowi wykonującemu pracę w niedziele i święta, pracodawca jest obowiązany zapewnić inny dzień wolny od pracy:

1) w zamian za pracę w niedzielę – w okresie 6 dni kalendarzowych poprzedzających lub następujących po takiej niedzieli,

2) w zamian za pracę w święto – w ciągu okresu rozliczeniowego.

Za pracę w niedzielę i święto uważa się pracę wykonywaną między godziną 6⁰⁰ w tym dniu a godziną 6⁰⁰ w następnym dniu, chyba że u danego pracodawcy została ustalona inna godzina.

Pracodawca ma obowiązek zrekompensować pracownikowi pracę w niedzielę dodatkowym, całym dniem wolnym od pracy, nawet jeżeli pracownik wykonywał swoją pracę zaledwie przez godzinę czy dwie.

Jeżeli nie jest możliwe wykorzystanie w ww. terminie dnia wolnego od pracy:

• w zamian za pracę w niedzielę, pracownikowi przysługuje dzień wolny od pracy do końca okresu rozliczeniowego, a w razie braku możliwości udzielenia dnia wolnego od pracy w tym terminie – dodatek do wynagrodzenia za każdą godzinę pracy w niedzielę,
• w zamian za pracę w święto, pracownikowi przysługuje dodatek do wynagrodzenia za każdą godzinę pracy w święto.

Pracownik pracujący w niedziele powinien korzystać, co najmniej raz na 4 tygodnie z niedzieli wolnej od pracy. Nie dotyczy to pracownika zatrudnionego w systemie czasu pracy, w którym praca jest świadczona wyłącznie w piątki, soboty, niedziele i święta.

Zgodnie z art. 130 § 2 Kodeksu pracy każde święto występujące w okresie rozliczeniowym i przypadające w innym dniu niż niedziela obniża wymiar czasu pracy o 8 godzin.

W 2026 r. święto przypadające w sobotę wystąpi:

• 15 sierpnia – Wniebowzięcie Najświętszej Maryi Panny, oraz
• 26 grudnia – drugi dzień Bożego Narodzenia.

Dla zachowania przeciętnego 5-dniowego tygodnia pracy, pracodawca musi po prostu udzielić pracownikowi dnia wolnego od pracy za święto przypadające w sobotę.

Najważniejsze w tym wypadku jest to, aby dzień wolny został udzielony w tym samym okresie rozliczeniowym (zazwyczaj w tym samym miesiącu), w którym występuje świąteczna sobota (przed lub po tej dacie).

Za wyznaczony dzień wolny od pracy wobec święta w sobotę pracownik zachowuje prawo do wynagrodzenia.

Natomiast gdy pracownik w dniach wyznaczonych jako wolne za święto będzie na:

• urlopie wypoczynkowym,
• urlopie macierzyńskim,
• zwolnieniu lekarskim,

– pracodawca nie ma obowiązku udzielania innego dnia wolnego.

Zgodnie z § 15 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 15.05.1996 r. w sprawie sposobu usprawiedliwiania nieobecności w pracy oraz udzielania pracownikom zwolnień od pracy (Dz. U. z 2014 r. poz. 1632) pracodawca jest obowiązany zwolnić od pracy pracownika na czas obejmujący:

• 2 dni – w razie ślubu pracownika lub urodzenia się jego dziecka albo zgonu i pogrzebu małżonka pracownika lub jego dziecka, ojca, matki, ojczyma lub macochy,
• 1 dzień – w razie ślubu dziecka pracownika albo zgonu i pogrzebu jego siostry, brata, teściowej, teścia, babki, dziadka, a także innej osoby pozostającej na utrzymaniu pracownika lub pod jego bezpośrednią opieką.

Jeżeli pracownik chce skorzystać z urlopu okolicznościowego, to przed jego rozpoczęciem powinien złożyć w tej sprawie wniosek do pracodawcy. Forma może być zarówno papierowa, jak i elektroniczna.

Istotną cechą wykorzystania urlopu okolicznościowego jest to, że winien on być odbyty w dniu zaistnienia okoliczności, ewentualnie bezpośrednio po niej.

Są jednak takie okoliczności, które pozwalają wykorzystanie tego urlopu przed ich wystąpieniem np. przygotowania do ślubu. Absolutnie nie można wykorzystać urlopu okolicznościowego w dniach niepowiązanych ze zdarzeniem okolicznościowym.

Warto wspomnieć, iż wynagrodzenie za urlop okolicznościowy jest ustalane w taki sam sposób jak wynagrodzenie za urlop wypoczynkowy.

Na mocy art. 148 ¹ § 1 Kodeksu pracy pracownikowi przysługuje w ciągu roku kalendarzowego zwolnienie od pracy, w wymiarze 2 dni albo 16 godzin z powodu działania siły wyższej w pilnych sprawach rodzinnych spowodowanych chorobą lub wypadkiem, jeżeli jest niezbędna natychmiastowa obecność pracownika.

W okresie tego zwolnienia od pracy pracownik zachowuje prawo do wynagrodzenia w wysokości połowy wynagrodzenia.

Pracodawca ma obowiązek udzielenia zwolnienia od pracy na wniosek zgłoszony przez pracownika najpóźniej w dniu korzystania z tego zwolnienia.

O sposobie wykorzystania w danym roku kalendarzowym zwolnienia od pracy decyduje pracownik w pierwszym wniosku o udzielenie takiego zwolnienia złożonym w danym roku kalendarzowym.

W myśl art. 182 ³ Kodeksu pracy w celu sprawowania opieki nad dzieckiem pracownik – ojciec ma prawo do urlopu ojcowskiego w wymiarze do 2 tygodni, nie dłużej jednak niż do:

• ukończenia przez dziecko 12 miesiąca życia albo
• upływu 12 miesięcy od dnia uprawomocnienia się postanowienia orzekającego przysposobienie dziecka i nie dłużej niż do ukończenia przez dziecko 14 roku życia.

Urlop ojcowski może być wykorzystany jednorazowo albo nie więcej niż w 2 częściach, z których żadna nie może być krótsza niż tydzień.

Urlop ojcowski jest udzielany na wniosek w postaci papierowej lub elektronicznej składanym przez pracownika – ojca w terminie nie krótszym niż 7 dni przed rozpoczęciem korzystania z urlopu.

Do wniosku pracownik dołącza skrócony odpis aktu urodzenia dziecka (lub jego poświadczoną kopię) oraz oświadczenie pracownika-ojca o niekorzystaniu wcześniej z urlopu ojcowskiego lub wykorzystaniu części tego urlopu.

Pracodawca jest obowiązany uwzględnić wniosek pracownika.

W myśl art. 37 Kodeksu pracy w okresie co najmniej dwutygodniowego wypowiedzenia umowy o pracę dokonanego przez pracodawcę pracownikowi przysługuje zwolnienie na poszukiwanie pracy, z zachowaniem prawa do wynagrodzenia.

Wymiar zwolnienia wynosi:

• 2 dni robocze – w okresie dwutygodniowego i jednomiesięcznego wypowiedzenia,
• 3 dni robocze – w okresie trzymiesięcznego wypowiedzenia, także w przypadku jego skrócenia z przyczyn ogłoszenia upadłości lub likwidacji pracodawcy albo z innych przyczyn niedotyczących pracowników.

Na mocy art. 188 Kodeksu pracy  pracownikowi wychowującemu przynajmniej jedno dziecko w wieku do 14 lat przysługuje w ciągu roku kalendarzowego zwolnienie od pracy w wymiarze 16 godzin albo 2 dni, z zachowaniem prawa do wynagrodzenia.

O sposobie wykorzystania w danym roku kalendarzowym zwolnienia decyduje pracownik w pierwszym wniosku składanym w postaci papierowej lub elektronicznej o udzielenie takiego zwolnienia w danym roku kalendarzowym.

W nawiązaniu do art. 173¹ Kodeksu pracy pracownikowi przysługuje w ciągu roku kalendarzowego urlop opiekuńczy, w wymiarze 5 dni, w celu zapewnienia osobistej opieki lub wsparcia osobie będącej członkiem rodziny lub zamieszkującej w tym samym gospodarstwie domowym, która wymaga opieki lub wsparcia z poważnych względów medycznych.

Urlop opiekuńczy dotyczy członków rodziny – syna, córkę, matkę, ojca lub małżonka.

Urlopu opiekuńczego pracodawca udziela w dni pracy.

Urlopu opiekuńczego pracodawca udziela wyłącznie na wniosek pracownika.

Wniosek ten pracownik może złożyć w postaci papierowej lub elektronicznej w terminie nie krótszym niż 1 dzień przed rozpoczęciem korzystania z tego urlopu.

W nawiązaniu do art. 130 Kodeksu pracy po powrocie z delegacji w porze nocnej pracownik nie nabywa dodatkowego dnia wolnego.

Niemniej wyraźnie jest w tym przepisie zasygnalizowane, że pracodawca jest zobligowany do zapewnienia pracownikowi 11 godzin nieprzerwanego odpoczynku dobowego.

To z kolei wskazuje na konieczność rozpoczęcia pracy nie w kolejnym dniu, a przesunięcia momentu rozpoczęcia pracy na jeszcze kolejny dzień właśnie z uzasadnionej przyczyny, jaką jest późny przyjazd z delegacji.

Poza tym w § 3 pkt 5 Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 15.05.1996 r. w sprawie sposobu usprawiedliwiania nieobecności w pracy oraz udzielania pracownikom zwolnień od pracy (Dz. U. z 2014 r. poz. 1632) ustawodawca tłumaczy, że dowodami usprawiedliwiającymi nieobecność w pracy jest oświadczenie pracownika potwierdzające odbycie podróży służbowej w godzinach nocnych, zakończonej w takim czasie, że do rozpoczęcia pracy nie upłynęło 8 godzin, w warunkach uniemożliwiających odpoczynek nocny.

Jeżeli przykładowo pracownik wrócił z delegacji o 3:00 w nocy i normalnie pracuje od godziny 7: 00, pracodawca nie może od niego wymagać, aby ten punktualnie stawił się na stanowisku w firmie.

Pracownikowi należy się wyżej wspomniane 11 godzin odpoczynku. W tej sytuacji pracownik przychodzi do pracy na godzinę 14:00.

Zgodnie z art. 9 ustawy z dnia 22.08.1997 r. o publicznej służbie krwi (Dz. U. 1997 nr 106 poz. 681) zasłużonemu honorowemu dawcy krwi i honorowemu dawcy krwi przysługuje:

• zwolnienie od pracy oraz zwolnienie od wykonywania czynności służbowych w dniu, w którym oddaje krew, oraz w dniu następnym, a także na czas okresowego badania lekarskiego dawców krwi,
• zwrot utraconego zarobku na zasadach wynikających z przepisów prawa pracy,
• zwrot kosztów przejazdu do jednostki organizacyjnej publicznej służby krwi na zasadach określonych w przepisach w sprawie diet i innych należności z tytułu podróży służbowych na obszarze kraju, koszt przejazdu ponosi jednostka organizacyjna publicznej służby krwi,
• posiłek regeneracyjny.

Dokumentem poświadczającym ww. uprawnienia dla pracownika jest zaświadczenie wydane przez regionalne centrum krwiodawstwa, Wojskowe Centrum lub Centrum MSWiA.

Jeżeli natomiast pracownik zgłosił się do stacji krwiodawstwa w celu oddania krwi, ale z różnych przyczyn nie został dopuszczony do tego oddania krwi, wówczas zwolnienie od pracy przysługuje tylko na czas niezbędny do przeprowadzenia kwalifikacyjnego badania lekarskiego.

W rozporządzeniu Ministra Pracy i Polityki Socjalnej w sprawie sposobu usprawiedliwiania nieobecności w pracy oraz udzielania pracownikom zwolnień od pracy ustawodawca przewidział jeszcze poniższe zwolnienia od pracy:

• na okoliczność wezwania pracownika do osobistego stawienia się przed organem właściwym w zakresie powszechnego obowiązku obrony na czas niezbędny w celu załatwienia sprawy będącej przedmiotem wezwania,
• na czas niezbędny do stawienia się na wezwanie organu administracji rządowej lub samorządu terytorialnego, sądu, prokuratury, policji albo organu prowadzącego postępowanie w sprawach o wykroczenia,
• na okoliczność wezwania pracownika w celu wykonywania czynności biegłego w postępowaniu administracyjnym, karnym przygotowawczym, sądowym lub przed kolegium do spraw wykroczeń, łączny wymiar zwolnień z tego tytułu nie może przekraczać 6 dni w ciągu roku kalendarzowego,
• na czas niezbędny do wzięcia udziału w posiedzeniu komisji pojednawczej w charakterze członka tej komisji. Dotyczy to także pracownika będącego stroną lub świadkiem w postępowaniu pojednawczym,
• na czas niezbędny do przeprowadzenia obowiązkowych badań lekarskich i szczepień ochronnych przewidzianych przepisami o zwalczaniu chorób zakaźnych, o zwalczaniu gruźlicy oraz o zwalczaniu chorób wenerycznych,
• wezwanego w charakterze świadka w postępowaniu kontrolnym prowadzonym przez Najwyższą Izbę Kontroli i pracownika powołanego do udziału w tym postępowaniu w charakterze specjalisty,
• w celu przeprowadzenia zajęć dydaktycznych w szkole zawodowej, w szkole wyższej, w placówce naukowej albo w jednostce badawczo-rozwojowej, łączny wymiar zwolnień z tego tytułu nie może przekraczać 6 godzin w tygodniu lub 24 godzin w miesiącu,
• pracownika będącego członkiem rady nadzorczej, działającej u zatrudniającego go pracodawcy, na czas niezbędny do uczestniczenia w posiedzeniach tej rady,
• będącego członkiem ochotniczej straży pożarnej – na czas niezbędny do uczestniczenia w działaniach ratowniczych i do wypoczynku koniecznego po ich zakończeniu, a także – w wymiarze nie przekraczającym łącznie 6 dni w ciągu roku kalendarzowego – na szkolenie pożarnicze,
• będącego ratownikiem Górskiego Ochotniczego Pogotowia Ratunkowego – na czas niezbędny do uczestniczenia w akcji ratowniczej i do wypoczynku koniecznego po jej zakończeniu,
• będącego członkiem doraźnym Państwowej Komisji Badania Wypadków Kolejowych, ujętym na liście ministra właściwego do spraw transportu, na czas wyznaczenia przez przewodniczącego Państwowej Komisji Badania Wypadków Kolejowych do udziału w postępowaniu,
• będącego członkiem ochotniczej drużyny ratowniczej działającej w brzegowej stacji ratowniczej Morskiej Służby Poszukiwania i Ratownictwa „Służba SAR” – na czas niezbędny do uczestniczenia w akcji ratowniczej i do wypoczynku koniecznego po jej zakończeniu oraz na czas udziału w szkoleniach organizowanych przez Morską Służbę Poszukiwania i Ratownictwa.