Umowa zlecenie i działalność gospodarcza a składki ZUS

W nawiązaniu do art. 734 ustawy z dnia 23.04.1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. z 2025 r. poz. 1071) przez umowę zlecenia przyjmujący zlecenie zobowiązuje się do dokonania określonej czynności prawnej dla dającego zlecenie.

Umowa zlecenie może mieć charakter odpłaty oraz nieodpłatny. Natomiast, gdy ani z umowy, ani z okoliczności nie wynika, że przyjmujący zlecenie zobowiązał się wykonać je bez wynagrodzenia, za wykonanie zlecenia należy się wynagrodzenie.

Przyjmujący zlecenie może powierzyć wykonanie zlecenia osobie trzeciej tylko wtedy, gdy to wynika z umowy lub ze zwyczaju albo, gdy jest do tego zmuszony przez okoliczności. W takim wypadku zobowiązany jest zawiadomić niezwłocznie dającego zlecenie o osobie i miejscu zamieszkania swego zastępcy i w razie takiego zawiadomienia odpowiedzialny jest tylko za brak należytej staranności w wyborze zastępcy.

Jeżeli wykonanie zlecenia wymaga wydatków, dający zlecenie powinien na żądanie przyjmującego udzielić mu odpowiedniej zaliczki.

Zarówno zleceniodawca jak i zleceniobiorca może wypowiedzieć umowę w każdym czasie:

• zleceniodawca może ją wypowiedzieć w każdym czasie, powinien jednak zwrócić przyjmującemu zlecenie wydatki, które ten poczynił w celu należytego wykonania zlecenia; w razie odpłatnego zlecenia obowiązany jest uiścić przyjmującemu zlecenie część wynagrodzenia odpowiadającą jego dotychczasowym czynnościom, a jeżeli wypowiedzenie nastąpiło bez ważnego powodu, powinien także naprawić szkodę,
• zleceniobiorca może ją wypowiedzieć w każdym czasie, niemniej, gdy zlecenie jest odpłatne, a wypowiedzenie nastąpiło bez ważnego powodu, przyjmujący zlecenie jest odpowiedzialny za szkodę.

Odpowiedź na tak postawione pytanie może z pozoru wydawać się prosta. Niemniej, chodzi o osobę fizyczną prowadzącą pozarolniczą działalność na gruncie podlegania pod ubezpieczenia społeczne i zdrowotne.

Zgodnie z art. 8 ust. 6 ustawy z dnia 13.10.1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych z a osobę prowadzącą pozarolniczą działalność uważa się m.in.:

• osobę prowadzącą pozarolniczą działalność gospodarczą na podstawie przepisów ustawy z dnia 6 marca 2018 r. – Prawo przedsiębiorców lub innych przepisów szczególnych (także wspólnik spółki cywilnej),
• wspólnika jednoosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością oraz wspólników spółki jawnej, komandytowej lub partnerskiej,
• akcjonariusza prostej spółki akcyjnej wnoszącego do spółki wkład, którego przedmiotem jest świadczenie pracy lub usług,
• komplementariusza w spółce komandytowo-akcyjnej.

Zatem rozpatrując umowę zlecenie i działalność należy brać pod uwagę jedną z ww. osób fizycznych będących przedsiębiorcami a nie jedynie osobę fizyczną prowadzącą jednoosobową działalność.

Wielu przedsiębiorców poza działalnością gospodarczą posiada umowy o pracę, umowy o dzieło, umowy zlecenie.

W przypadku tych ostatnich muszą wiedzieć o bardzo ważnej kwestii.

Przedsiębiorca (osoba fizyczna prowadząca samodzielnie działalność a nie, jako wspólnik), która zawarła umowa zlecenie musi zweryfikować czy zakres umowy zlecenie pokrywa się z przedmiotem prowadzonej działalności czy nie pokrywa się z przedmiotem tej działalności.

Dlaczego jest to tak istotne?

Jeżeli zakres czynności wchodzących w skład umowy zlecenie pokrywa się z przedmiotem prowadzonej działalności gospodarczej, to:

• przychód z umowy zlecenie należy włączyć do przychodów z działalności gospodarczej i opodatkować zgodnie ze stosowaną formą opodatkowania,
• nie należy obliczać odrębnie składek ZUS od takiej umowy zlecenie,
• nie należy pobierać i obliczać od przychodu z takiej umowy podatku dochodowego PIT-4R,
• udokumentowanie wykonania zlecenia powinno odbyć się na podstawie wystawionej przez zleceniobiorcę faktury.

Jeżeli natomiast zakres czynności wchodzących w skład umowy zlecenie nie pokrywa się z przedmiotem prowadzonej działalności gospodarczej, to:

• przychód z umowy zlecenie stanowi odrębne źródło przychodu (z umów cywilnoprawnych) niezależne od przychodów z działalności gospodarczej i podlega opodatkowaniu na zasadach ogólnych (skala podatkowa à 18% do 32%),
• od uzyskanego przychodu z umowy zlecenie należy obliczać (odrębnie od działalności) składki ZUS społeczne, zdrowotne, niekiedy Funduszu Pracy albo niekiedy tylko zdrowotne,
• od wynagrodzenia brutto z umowy zlecenie należy obliczyć i pobrać podatek dochodowy PIT-4R,

udokumentowanie wykonania zlecenia powinno odbyć się na podstawie wystawionego rachunku.

Jeżeli osoba fizyczna prowadząca działalność gospodarczą zawarła umowę zlecenie, której zakres czynności nie pokrywa się z przedmiotem prowadzonej działalności, wówczas przychód z tej umowy nie jest doliczany do przychodu z działalności gospodarczej.

Zleceniodawca ma obowiązek oskładkować tę umowę oraz opodatkować podatkiem dochodowym. Zanim jednak to uczyni musi pobrać od przedsiębiorcy informację składają na formularzu PIT-2. W tej informacji zleceniodawca znajdzie dane na temat tego, w jakiej wysokości przedsiębiorca będący zleceniobiorcą opłaca za siebie składki ZUS (z tytułu prowadzonej przez siebie działalności).

Możliwe warianty przedstawiono w poniższej tabeli.

Jak natomiast będą się kształtować składki ZUS z umowy zlecenie, jeżeli przedsiębiorca prowadzi działalność, w której opłaca ZUS preferencyjny?

Jak z kolei będą się kształtować składki ZUS z umowy zlecenie, jeżeli przedsiębiorca prowadzi działalność, w której opłaca pełny ZUS?

Jak natomiast będą się kształtować składki ZUS z umowy zlecenie, jeżeli przedsiębiorca prowadzi działalność, w której opłaca Mały ZUS Plus?

Na koniec warto zaznaczyć, iż analiza przedstawiona w powyższych tabelach, chodzi o pełny ZUS, dotyczy także zbiegu tytułów do ubezpieczeń takich jak umowa zlecenie oraz działalność prowadzona, jako:

• wspólnik jednoosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, wspólnik spółki jawnej, komandytowej lub partnerskiej,
• akcjonariusz prostej spółki akcyjnej wnoszącego do spółki wkład, którego przedmiotem jest świadczenie pracy lub usług,
• komplementariusz w spółce komandytowo-akcyjnej.