Koszt określony w technologii to dopiero punkt wyjścia, a nie rzeczywisty koszt wykonanej partii. W trakcie realizacji zlecenia mogą zmienić się ceny i skład materiałów, ich zużycie oraz czas pracy. Na wynik wpływają także postoje maszyn. Dlatego TKW nie jest jedną wartością ustaloną przed rozpoczęciem produkcji, lecz kalkulacją aktualizowaną od planowania, przez wykonanie, aż po rozliczenie księgowe.
W opisanym wdrożeniu firma przyjęła cztery umowne poziomy technicznego kosztu wytworzenia. Model odpowiada specyfice produkcji włóknin, w której skład produktu zależy między innymi od koloru i dostępnych wariantów surowca. System ERP Streamsoft Prestiż pozwala przejść od kosztu planowanego w technologii do rzeczywistego rozliczenia księgowego.
Dlaczego jedna kalkulacja nie wystarcza?
Kolor włókniny powstaje przez wymieszanie odpowiednio dobranych włókien. Jej skład może różnić się w zależności od dostawcy i wymaganej barwy. Na cenę wpływają również szczegóły zastosowanego wariantu, takie jak użycie złotej nici. Nie jest więc możliwe utworzenie osobnego indeksu dla każdej możliwej kombinacji.
Technologia wykorzystuje fantomy reprezentujące grupy materiałów, na przykład wiskozę lub poliester. Na kolejnych etapach planowania firma zastępuje je konkretnymi wariantami. Koszt staje się dokładniejszy wraz z pojawianiem się nowych danych.
Cztery poziomy zastosowane w tym wdrożeniu nie są uniwersalnym schematem księgowym dla każdej firmy. Pokazują jednak praktyczną zasadę: kalkulację należy aktualizować w tych momentach, w których przedsiębiorstwo poznaje faktyczny skład, ceny i wykonanie.
TKW 1 – poziom technologii
Pierwszy poziom powstaje przed uwolnieniem konkretnego zlecenia. System agreguje planowane koszty zapisane w technologii:
- surowce według wariantów domyślnych,
- robociznę według planowanych czasów,
- koszty wydziałowe wynikające ze stawek gniazd produkcyjnych.
Wariant domyślny powinien reprezentować typowy materiał wykorzystywany w danej technologii. Kalkulacja tworzy pierwszy planowany punkt odniesienia, ale nie uwzględnia jeszcze finalnego składu dla konkretnego zlecenia.
TKW 2 – poziom zlecenia
Podczas uwalniania zlecenia dyspozytor wybiera jego finalny skład surowcowy. System zastępuje ogólne warianty materiałów konkretnymi pozycjami i ponownie oblicza koszt planowany. Robocizna i koszty wydziałowe pozostają na tym etapie zgodne z technologią.
Surowiec jest wyceniany według ostatniej ceny zakupu, a nie na podstawie dostaw rzeczywiście zużytych podczas realizacji zlecenia. Kalkulacja jest jednak dokładniejsza, ponieważ uwzględnia finalny skład materiałowy. Informacja o planowanym koszcie wytworzenia może zostać przekazana do wyceny magazynowej produktów przyjmowanych z danego zlecenia.
Ponieważ ostatnia cena zakupu może się zdezaktualizować, przy rejestracji pierwszego meldunku z danego zlecenia system automatycznie ponawia aktualizację kosztów. Pobiera wówczas możliwie aktualną cenę zakupu z dnia rozpoczęcia rejestracji produkcji. Aktualizację można również przeprowadzić ręcznie jeszcze przed złożeniem pierwszego meldunku.
W tym wdrożeniu odmienny moment aktualizacji przyjęto dla procesu realizowanego na nowej linii produkcyjnej, wykorzystującego motherroll – półprodukt przeznaczony do dalszego rozkroju. Jej planowana cena jest aktualizowana dopiero po wyprodukowaniu pierwszej belki z danego zlecenia, w momencie zameldowania rozkroju.
Rozwiązanie stabilizuje wycenę magazynową dostaw wyrobu, nawet jeśli do jego produkcji wykorzystano belki surowca kupione w różnych cenach. Produkty pochodzące z jednego zlecenia otrzymują dzięki temu wspólną planowaną podstawę kosztową.
Zobacz na przykładzie firmy z branży tekstylnej (włókienniczej), jak cztery poziomy TKW łączą technologię, zlecenie, meldunki produkcyjne i rozliczenie miesiąca.
Pobierz case studyTKW 3 – poziom meldunków zwrotnych
Trzeci poziom korzysta z danych zarejestrowanych podczas wykonania. Operatorzy wskazują konkretne dostawy surowca, a panele zapisują czas poświęcony na realizację zlecenia. System może więc obliczyć koszt na podstawie faktycznie użytych partii oraz rzeczywistego czasu pracy.
W omawianym wdrożeniu czas jest rozliczany dla brygady pracującej na danej linii. Gdy jeden z pracowników uruchamia kolejny etap prac dla zlecenia, system przypisuje do niego osoby zarejestrowane w tym czasie na linii. Po zakończeniu prac następuje ich wyrejestrowanie.
Na tym poziomie firma może porównać:
- planowaną cenę materiału z ceną rzeczywistych dostaw,
- planowane zużycie surowca z wykonaniem,
- planowany czas pracy z czasem zarejestrowanym,
- planowany koszt robocizny z kosztem wynikającym z pracy brygady.
Odchylenie nie musi automatycznie oznaczać błędu. Może wynikać ze zmiany ceny lub składu surowca, różnicy między planowanym a faktycznym zużyciem, niedoszacowania normy, niższej wydajności brygady albo postoju linii. Ważne, aby można było wskazać jego źródło.
TKW 4 – poziom księgowy
Czwarty poziom powstaje po uwzględnieniu wszystkich składników rozliczanych przy zamknięciu miesiąca. Jest to rzeczywisty koszt wytworzenia ustalony od strony księgowej.
Kalkulacja księgowa zamyka okres, ale wcześniejsze poziomy pozostają potrzebne. Firma nie może czekać do końca miesiąca, aby ocenić, czy zlecenie przebiega zgodnie z założeniami. TKW 1 i TKW 2 wspierają planowanie, a TKW 3 pozwala analizować wykonanie jeszcze przed pełnym rozliczeniem.
Porównanie planu z wykonaniem
Szczególne znaczenie ma zestawienie TKW 2 z TKW 3. Pierwsza wartość opisuje zlecenie po wyborze finalnego składu i aktualizacji planowanych cen. Druga pokazuje rezultat na podstawie dostaw i czasu pracy zarejestrowanych na hali.
Różnica między nimi daje punkt wyjścia do analizy rentowności. Firma może sprawdzić, czy odchylenie dotyczy surowców, robocizny czy kosztów wydziałowych. Równie ważna jest analiza poziomu tych kosztów w ujęciu kontrahenta.
Taki model zmienia kalkulację kosztu z jednorazowej operacji w ciąg kolejnych pomiarów. Każdy poziom odpowiada na inne pytanie: jaki jest koszt planowany według technologii, ile powinno kosztować konkretne zlecenie, jak kształtuje się koszt na podstawie meldunków wykonania i jaka wartość została ostatecznie rozliczona.
Poznaj pełny opis kalkulacji TKW oraz procesów, które dostarczają danych o surowcach, czasie pracy i wykonanej produkcji w firmie z branży tekstylnej (włókienniczej).
Pobierz case study